Alət ismi

İsm-i Alet: Bir əməli yerinə yetirmək üçün istifadə olunan alətin adıdır. Məsələn, açmaq əməlini yerinə yetirmək üçün açmağa yararlı bir alət istifadə edirik. Əgər qapını açmaq üçün istifadə olunan alətdən danışırıqsa, qısa şəkildə “açar” deyirik. Yaxud yazmaq üçün istifadə olunan alətdən danışırıqsa, qısa şəkildə “qələm” deyirik. Bax, bu kimi bir əməli yerinə yetirməyimiz üçün bizə alət olan əşyaların adlarıdır. Bu adlar adətən orijinal vəznlərindəki kimi adlandırılsa da, xüsusi adları olduqda, çox vaxt xüsusi ad üstünlük təşkil edir.

İsm-i alet vəznləri sülasi feilərdən üç bab üzrə düzəldilir. 

İsm-i Alet Vəznləri
مِفْعَلَةٌ	مِفْعَلٌ	مِفْعَالٌ

Bu vəznlərdən gələn ism-i aletləri görək.

مِفْعَالٌ vəzni	Keçmiş feil
مِكْيَالٌ ölçmə aləti (ölçü qabı)	كَالَ ölçdü
مِفْتَاحٌ açma aləti (açar)	فَتَحَ açdı
مِيزَانٌ çəkmə aləti (tərəzi)	وَزَنَ çəki saldı
مِضْرَابٌ vurmaq aləti (mizrab)	ضَرَبَ vurdu

مِفْعَلٌ vəzni	Keçmiş feil
مِحْفَرٌ qazma aləti (qazma)	حَفَرَ qazdı
مِحْلَقٌ qırxma aləti (ustura)	حَلَقَ qırxdı
مِنْبَرٌ yüksəltmə aləti (minbər)	نَبَرَ yüksəltdi
مِبْذَرٌ səpmə aləti (mibzər)	بَذَرَ səpdi

مِفْعَلَةٌ vəzni	Keçmiş feil
مِكْنَسَةٌ süpürmə aləti (süpürgə)	كَنَسَ süpürdü
مِسْطَرَةٌ çizgi çəkmə aləti (cetvel)	سَطَرَ çizdi
مِمْسَحَةٌ silən alət (silgi)	مَسَحَ sildi
مِطْرَقَةٌ vurmaq aləti (çəkic)	طَرَقَ vurdu

*İsm-i alet yalnız məlum feil köklərindən düzəlir. 

*Son hərfi xəstə (illetli) olan feilərdə adətən "mifalətun" vəzni istifadə olunur.

Əvvəl qeyd etdiyimiz kimi, bəzi alət adları öz xüsusi vəznlərindən gələ bilər. Yəni feil kökündən törəmədən də mövcud ola bilərlər.

سِكِّينٌ bıçaq	قِدْرٌ qazan	جَرَسٌ zəng
قَصْعَةٌ çanaq	فَأْسٌ baltа	سَاطُورٌ satır