Məzdar Təvilində Enne

اَنَّ sözünün daxil olduğu cümlənin məzdərə təvil olunmasının 2 yolu vardır.

MƏZDƏRƏ TƏVİLİNİN 1-Cİ YOLU

اَنَّ sözünün xəbəri müştaq olarsa; həmin müştaq xəbərin məzdəri götürülüb اَنَّ nin isminə izafə edilir. Və bu məzdər, اَنَّ ilə sılasının məhəllində əməl edən amilin vəziyyətinə görə ya mərfu, ya mensub, ya da məcrur olaraq tələffüz edilir. Məsələn;  عَجَبَنِى اَنَّ زَيْدًا قَائِمٌ  tərkibində olan اَنَّ زَيْدًا قَائِمٌ ifadəsinin məzdərə təvili عَجَبَنِى قِيَامُ زَيْدٍ şəklindədir.

قَائِمٌ زَيْدًا أَنَّ عَجَبَنِى
Zeydin ayaqda olması xoşuma gəldi.

Burada اَنَّ sılasındakı fiil məzdərə çevrilir. اَنَّ nin sılasındakı ayaqda olma fiili زَيْدًا قَائِمٌ  şəklində tələffüz olunub. Bizim edəcəyimiz iş, اَنَّ ilə mərfu xəbər olan ayaqda olma fiilini məzdərə çevirməkdir. Ayaqda olmaq قِيَامْ fiilidir və اَنَّ sözü bu fiilin mənasında iştirak edir.

زَيْدٍ قِيَامُ عَجَبَنِى
Zeydin ayaqda olması xoşuma gəldi.

Göründüyü kimi اَنَّ sözü məzdərə təvil olundu və cümlədə məna baxımından dəyişiklik olmadı, amma ləfzən dəyişiklik oldu. Buradakı قِيَامُ زَيْدٍ müzafdır. زَيْدٍ ifadəsi müzafun-ileyh olduğu üçün məcrur olub. Müzaf olan قِيَامُ murebtir.

اَنَّ sözünün xəbəri zarf-ı müstəqər olarsa; اَنَّ sözü məstərə təvil edilir, o müstəqərin məhzuf mütəəlləqinin məstəri götürülüb اَنَّ nin isminə izafə olunur. عَجَبَنِى اَنَّ زَيْدًا فى الدَّارِ tərkibində olan اَنَّ زَيْدًا فى الدَّارِ ifadəsinin məstərə təvili; عَجَبَنِى كَوْنُ زَيْدٍ فى الدَّارِ şəklindədir. Əvvəlki cümlədəki məhzuf mütəəlləq كَائِنٌ sözü idi. Bu sözün məstəri isə كَوْنٌ ifadəsidir. Göründüyü kimi, məhzuf mütəəlləq اَنَّ nin isminə izafə olunub.

MƏSTƏRƏ TƏVİLİN 2-Cİ YOLU

اَنَّ sözünün xəbəri müştəq bir ifadə deyilsə; o ifadəyə ya-i məstəriyyə əlavə olunur. Beləliklə, o müştəq olmayan ifadə məstər mənasını ifadə edir və bu ifadə اَنَّ nin isminə izafə olunur. عَجَبَنِى اَنَّ زَيْدًا اِنْسَانٌ (Zeydin insan olması xoşuma gəldi) tərkibində olan اَنَّ زَيْدًا اِنْسَانٌ ifadəsinin məstərə təvili عَجَبَنِى زَيْدٍ اِنْسَانِيَّةُ  (Zeydin insanlığı xoşuma gəldi) şəklindədir.

Ya-i Məstəriyyə; Özündən sonra ta-i tənis zikr olunan bir nisbət ya-sıdır (sözün sonunda -iyyə şəklində oxunur). Bir ismə ya-i məstəriyyə əlavə olunarsa, o isimdən məstər mənası nəzərdə tutulur. Məsələn; اِنْسَانِيَّة مِلِّيَّةٌ حُرِّيَّةٌ قَوْمِيَّةٌ kimi. (Türkcədə tez-tez istifadə edirik) Özünə ya-i məstəriyyə əlavə olunan ifadəyə المَصْدَرُ الصِنَاعِيُّ yapma məstər deyilir.
اَنَّ sözünün xəbəri camid olduğu zaman məstərə təvil edilə bilməsi üçün başqa bir yol var. Nakis fellərdən كَانَ nin məstəri olan كَوْنْ məstəri götürülür və bu كَوْنْ məstəri اَنَّ nin isminə izafə olunur. اَنَّ sözünün camid xəbəri isə bu كَوْنْ məstərinin xəbəri edilərək mensub olunur. عَجَبَنِى اَنَّ زَيْدًا اِنْسَانٌ tərkibində olan اَنَّ زَيْدًا اِنْسَانٌ ifadəsinin məstərə təvili عَجَبَنِى كَوْنُ زَيْدٍ اِنْسَانًا şəklində olur. اَنَّ sözünün xəbəri mənfi (olumsuz) bir ifadə olarsa, mənfiliyi ifadə edən عَدَمْ (olumsuz, arıza, problem, məsələ) və ya اِنْتِفَاءْ (yoxluq, davamlı olmama, mənfilik) kimi ifadə götürülüb xəbərin məstərinə izafə olunur. Və bu məstər də اَنَّ nin isminə izafə olunur. Məsələn; عَجَبَنِى اَنَّ زَيْدًا لا يَقُومُ (Zeydin ayaqda olmaması xoşuma gəldi) tərkibində olan اَنَّ زَيْدًا لا يَقُومُ ifadəsinin məstərə təvili عَجَبَنِى عَدَمُ قِيَامُ زَيْدٍ və ya عَجَبَنِى اِنْتِفَاءُ قِيَامُ زَيْدٍ şəklindədir.
🤖 AI Köməkçi
📜 Söhbət tarixçəsi
📚 › Məzdar Təvilində Enne
🎓
Xoş gəldiniz! Sual soruşun!