Aksam-ı Səmaniyə | 8 Qısım

ثُمَّ اعْلَمْ أَنَّ الْفِعْلَ الْمُنْحَصِرَ فِي هَذِهِ الْأَبْوَابِ. إِمَّا ثُلاَثِىٌّ مُجَرَّدٌ سَالِمُ، نَحْوُ؛ كَرُمَ. إِمَّا ثُلاَثِىٌّ مُجَرَّدٌ غَيْرُ سَالِمٍ، نَحْوُ؛ وَعَدَ. إِمَّا رُبَاعِىٌّ مُجَرَّدٌ سَالِمُ، نَحْوُ؛ دَحْرَجَ. إِمَّا رُبَاعِىٌّ مُجَرَّدٌ غَيْرُ سَالِمٍ، نَحْوُ؛ وَسْوَسَ. إِمَّا ثُلاَثِىٌّ مَزِيدٌ سَالِمُ، نَحْوُ؛ اَكْرَمَ. إِمَّا ثُلاَثِىٌّ مَزِيدٌ غَيْرُ سَالِمٍ، نَحْوُ؛ اَوْعَدَ. إِمَّا رُبَاعِىٌّ مَزِيدٌ سَالِمُ، نَحْوُ؛ تَدَحْرَجَ. إِمَّا رُبَاعِىٌّ مَزِيدٌ غَيْرُ سَالِمٍ، نَحْوُ؛ تَوَسْوَسَ. وَ يُقَالُ لِهَذِهِ الْاَقْسَامِ؛ اَلْاَقْسَامُ الثَّمَانِيَةُ

ثُمَّ اعْلَمْ bu izah olunanlardan sonra bil ki; أَنَّ الْفِعْلَ الْمُنْحَصِرَ bu bablarda olan fiiller, فِي هَذِهِ الْأَبْوَابِ bu bölümlerde, إِمَّا ثُلاَثِىٌّ مُجَرَّدٌ سَالِمُ ya üçlü mücerred salimdir, نَحْوُ misal olaraq; كَرُمَ kimi. İمَّا ثُلاَثِىٌّ مُجَرَّدٌ غَيْرُ سَالِمٍ ya üçlü mücerred qeyri-salimdir, نَحْوُ misal olaraq; وَعَدَ kimi. İمَّا رُبَاعِىٌّ مُجَرَّدٌ سَالِمُ ya dördlü mücerred salimdir, نَحْوُ misal olaraq; دَحْرَجَ kimi. İمَّا رُبَاعِىٌّ مُجَرَّدٌ غَيْرُ سَالِمٍ ya dördlü mücerred qeyri-salimdir, نَحْوُ misal olaraq; وَسْوَسَ kimi. İمَّا ثُلاَثِىٌّ مَزِيدٌ سَالِمُ ya üçlü mezid salimdir, نَحْوُ misal olaraq; اَكْرَمَ kimi. İمَّا ثُلاَثِىٌّ مَزِيدٌ غَيْرُ سَالِمٍ ya üçlü mezid qeyri-salimdir, نَحْوُ misal olaraq; اَوْعَدَ kimi. İمَّا رُبَاعِىٌّ مَزِيدٌ سَالِمُ ya dördlü mezid salimdir, نَحْوُ misal olaraq; تَدَحْرَجَ kimi. İمَّا رُبَاعِىٌّ مَزِيدٌ غَيْرُ سَالِمٍ ya dördlü mezid qeyri-salimdir, نَحْوُ misal olaraq; تَوَسْوَسَ kimi. وَ يُقَالُ لِهَذِهِ الْاَقْسَامِ; bu hissələrə aksam-ı semaniye, yəni fiilin 8 növü deyilir.
Mətnin Ümumi Mənası: Bu bablardan gələn fiillərin üçlü mücerred salim, üçlü mücerred qeyri-salim, dördlü mücerred salim, dördlü mücerred qeyri-salim, üçlü mezid salim, üçlü mezid qeyri-salim, dördlü mezid salim, dördlü mezid qeyri-salim olduğunu bil. Bu hissələrə aksam-ı semaniye deyilir.

Aksam-ı semaniye	Salim	Qeyri-Salim
Üçlü mücerred	نَصَرَ	وَعَدَ
Üçlü mezid	أَكْرَمَ	أَوْعَدَ
Dördlü mücerred	دَحْرَجَ	وَسْوَسَ
Rübai mezid	تَدَحْرَجَ	تَوَسْوَسَ

Aksam-ı Semaniye (8 Qisim): Üç əsas hərfi olan feilərin birinci əsas hərfinə faul feil, ikinci əsas hərfinə aynul feil və üçüncü əsas hərfinə lamul feil deyilir. Aksam-ı semaniye feilərin 8 qisimdə araşdırıldığını bildirir.

Sülasi Mücerred Salim; Əsas hərflərində həmzə, illet hərfi (elif, vav, ya) və təkrar edən hərf (tad’if hərfi) olmayan üç hərfli feilərə deyilir. Misal; نَصَرَ kimi.

Sülasi Mücerred Qeyri Salim; Əsas hərflərində həmzə, illet hərfi (elif, vav, ya) və təkrar edən hərf (tad’if hərfi) olan üç hərfli feilərə deyilir. Misal; وَعَدَ kimi.

Rübai Mücerred Salim; Əsas hərflərində həmzə, illet hərfi (elif, vav, ya) və təkrar edən hərf (tad’if hərfi) olmayan dörd hərfli feilərə deyilir. Misal; دَحْرَجَ kimi.

Rübai Mücerred Qeyri Salim; Əsas hərflərində həmzə, illet hərfi (elif, vav, ya) və təkrar edən hərf (tad’if hərfi) olan dörd hərfli feilərə deyilir. Misal; وَسْوَسَ kimi.

Sülasi Mezid Salim; Əsas hərflərində həmzə, illet hərfi (elif, vav, ya) və təkrar edən hərf (tad’if hərfi) olmayan sülasi mezid feilərə deyilir. Misal; أَكْرَمَ kimi.

Sülasi Mezid Qeyri Salim; Əsas hərflərində həmzə, illet hərfi (elif, vav, ya) və təkrar edən hərf (tad’if hərfi) olan sülasi mezid feilərə deyilir. Misal; أَوْعَدَ kimi.

Rübai Mezid Salim; Əsas hərflərində həmzə, illet hərfi (elif, vav, ya) və təkrar edən hərf (tad’if hərfi) olmayan rübai mezid feilərə deyilir. Misal; تَدَحْرَجَ kimi.

Rübai Mezid Qeyri Salim; Əsas hərflərində həmzə, illet hərfi (elif, vav, ya) və təkrar edən hərf (tad’if hərfi) olan rübai mezid feilərə deyilir. Misal; تَوَسْوَسَ kimi.