Muzari feil – məlum 2

Muzari fel əslində indiki və geniş zamanı ifadə edir. Məsələn; يَفْتَحُ زَيْدٌ الْبَابَ “Zeyd qapını açır” cümləsində يَفْتَحُ muzari feldir. Zeyd qapını açdığı anda يَفْتَحُ feli işə düşür. Biz bu indiki zamanı hərəkətin baş verməsi ilə görürük. Fail, feli tam yerinə yetirərkən həmin anda indiki zaman olur və forması muzari fel formasındadır. Geniş zamana gəldikdə isə, məsələn; يَنْظُرُ زَيْدٌ إِلَى السَّمَاءِ كُلُّ أَزْمِنَةِ “Zeyd həmişə göyə baxır” cümləsində يَنْظُرُ muzari feldir. Əgər biz Zeydin göyü sevdiyini bilirik və Zeyd haqqında danışırıqsa, bu cümləni qurub Zeydin həmişə göyə baxdığını ifadə edə bilərik. Ola bilər ki, biz cümləni istifadə edəndə Zeyd göyə baxmır, yəni hərəkəti indi yerinə yetirmir, bu halda muzari fel geniş zamana aid edilir. Lakin muzari felin əvvəlinə س “sin” və سَوْفَ “sevfe” ədatları gəldikdə gələcək zamana aid edilir. س “sin” yaxın gələcəyə, سَوْفَ “sevfe” isə uzaq gələcəyə işarədir. س “sin” ədatı muzari felə birləşərək yazılır, məsələn; سَيَعْمَلُ “bir azdan edəcək” kimi. سَوْفَ “sevfe” ədatı isə muzari felə birləşmədən yazılır, məsələn; سَوْفَ تَعْلَمُونَ “tezliklə (bir az uzaq gələcəkdə) biləcəksiniz” kimi. Muzari felin əvvəlinə bir də قَدْ “kad” ədatı gəlir. Bu قَدْ hərfi (mənaca hərfdir) muzari felin əvvəlinə gəldikdə felə “şübhə, ehtimal” mənaları verir. Bu əlavənin qarşılığı “bəlkə” kimi bir məna daşıyır. Məsələn; قَدْ يَعُودُ الْمُدِيرُ غَدًا “Müdür sabah qayıda bilər” kimi. Burada ehtimal var. Məsələn 2; قَدْ يَكْتُبُ زَيْدٌ الْرِسَالَةَ “Zeyd məktub yaza bilər” kimi. Burada ehtimal var. Bu -ə bilər, -a bilər kimi felə əlavə olunan mənalar istida’ (bacarıq) üçün deyil, şübhə və ya ehtimal üçün istifadə olunur. Yəni; əsgərlər yatarkən düşmən qəfil gəlib bölüyü məhv edə bilər demək kimidir. Çünki əsgər yatarsa, düşmənin gəlməsi ilə bağlı şübhə daha da arta bilər. Burada şübhə var. Bir felin muza Bir fiilin muzari fiil olduğunu başa düşmək üçün bilməli olduğumuz şey budur: Mazi fiilin əvvəlinə muzariyat hərflərinin gəlməsidir. Bu muzariyat hərfləri 4 dənədir və hamısı fəthalıdır. Muzariyat hərfləri bunlardır: أَ “elif”, تَـ “te”, يَـ “ya” və نَـ “nun” hərfləri. Bu hərflər mazi fiilin əvvəlinə gələrək muzari fiili yaradırlar. Sadalanan bu 4 muzariyat hərfi heç vaxt mazi fiilin kök hərfi ilə qarışdırılmamalıdır. Məsələn, يَئِسَ “üzüldü” fiili mazi fiildir, əvvəldəki يَـ “ya” hərfi onun öz kök hərfidir, muzariyat hərfi deyil. Digər misallar: تَلَى “izlədi” mazi fiilinin əvvəldəki تَـ “te” hərfi və نَوِمَ “yatdı” mazi fiilinin əvvəldəki نَـ “nun” hərfi və أَخَذَ “aldı” mazi fiilinin əvvəldəki أَ “elif” hərfi mazi fiilin kök hərfidir. Muzariyat hərfi deyildir.