Mazi feil – məchul 2

Əvvəl fiil-i mazi məlum fellər izah edilərkən 6 dənə sülasi mücərrəd babdan danışılmışdı. Fiil-i mazi məchul şəkillərində (çəkmələrində) həmin kalıplardan istifadə edəcəyik. Lakin sülasi mücərrəd babların məchul halında olan hərəkə quruluşunu araşdıracağıq. Bu məlumatları paylaşdığımız emsile kitabı yalnız sülasi mücərrəd bablardan olan 6 babın birincisi olan və mazisi فَعَلَ vəznində olan نَصَرَ "kömək etdi" feli və muzarisi يَفْعُلُ vəznində olan يَنْصُرُ "kömək edir" felidir. Sülasi mücərrəd və məlum olan mazi bir feli məchul etmək, yəni əvvəllər faili (özəni) məlum olan feli, faili naməlum olan bir felə çevirmək deməkdir. Yəni نَصَرَ "kömək etdi" deyərkən bu نَصَرَ felinin altında müstətir (gizli) bir هُوَ "O" zamirinin olduğunu bilirik. Biz buna Azərbaycan dilində gizli özə deyirik. Yəni misal üçün; "Mən məktəbə gedirəm" deməkdənsə, nefs-i mütəkəllim vahdə olan أَنَا "Mən" zamirini demədən; "Məktəbə gedirəm" dedikdə felin içində artıq أَنَا "Mən" zamiri mövcuddur. Bunu hamımız bilirik. Ərəb dilində buna misal; أَنَا أَذْهَبُ إِلَى الْمَدْرَسَةِ "Mən məktəbə gedirəm" kimi bir cümlədə أَنَا "Mən" zamirini deməsək belə أَذْهَبُ "mən gedirəm" felinin altında müstətir أَنَا "Mən" zamiri vardır. Bunlara əsasən məlum bir felin "özəsi" məlum olur. Ərəb dilində biz ona fail deyirik. İndi isə sülasi mücərrəd mazi fellərin məchul halına baxaq...

Bütün sülasi mücərrəd mazi fellərin məchul kalıbı فُعِلَ və muzari kalıbı isə يُفْعَلُ kalıbı ilədir. Bu mazi və muzari kalıbına نُونْ və صَادْ və رَاء hərflərini əlavə etsək, ortaya çıxan kalıb belədir.

Məchul Fel	Muzari	Mazi
Vəzn	يُفْعَلُ	فُعِلَ
Mevzun	يُنْصَرُ	نُصِرَ

Məchul Feillərə Misallar

فُعِلَ fuile edildi	ـلَ le	ـعِـ 'ı	فُـ fu
شُرِبَ şuribe içildi	بَ	ـرِ	شُـ
كُتِبَ kutibe yazıldı	ـبَ	ـتِـ	كُـ
عُلِمَ ulime bilindi	ـمَ	ـلِـ	عُـ